Τόμ. 2007, Αρ. 21-22 (2007)

Ανοικτή Πρόσβαση Ανοικτή Πρόσβαση  Περιορισμένη Πρόσβαση Συνδρομητική Πρόσβαση
Μέγεθος γραμματοσειράς:  Μικρά  Μεσαία  Μεγάλα

Εικονογράφηση και Γλώσσα στο Εγχειρίδιο των Φυσικών Επιστημών της Ε' Δημοτικού: Συνεργασία ή Απόκλιση στη συγκρότηση του νοήματος;

Γιώργος Στέργιου, Κώστας Δημόπουλος

Περίληψη


Σκοπός της εργασίας είναι να εξεταστεί η σύνδεση της εικονογράφησης με το γλωσσικό μέρος του σχολικού εγχειριδίου των Φυσικών Επιστημών της Ε' τάξης του ελληνικού Δημοτικού Σχολείου.
Συγκεκριμένα αναλύθηκαν 823 εικόνες με τις αντίστοιχες μονάδες γλωσσικού κειμένου με τις οποίες συνδέονται. Το πλέγμα ανάλυσης του εμπειρικού υλικού το οποίο αναπτύχθηκε περιλαμβάνει: α) την κατηγοριοποίηση των εικόνων του εγχειριδίου με βάση τον τύπο και τη λειτουργία τους, καθώς και την κατηγοριοποίηση των μονάδων γλωσσικού κειμένου κατά το είδος τους (genre) και β) την ανάλυση της σύνδεσης των εικόνων με το αντίστοιχο κείμενο που τις συνοδεύει τόσο σε σχεδιαστικό όσο και σε νοηματικό επίπεδο.
Συγκεκριμένα, σχετικά με τη σύνδεση σε σχεδιαστικό επίπεδο εξετάστηκαν: α) οι σχετικές θέσεις εικόνων-συνοδευτικών κειμένων ως προς την οριζόντια και κατακόρυφη διάταξη τους και οι αντίστοιχες σημειωτικές αξίες που απορρέουν από αυτές τις διατάξεις καθώς και β) η ρητότητα της σύνδεσης εικόνων και κειμένων. Σε νοηματικό επίπεδο συγκροτήθηκαν οι ακόλουθες κατηγορίες για την περιγραφή της σύνδεσης της εικόνας με το κείμενο αναφοράς της: η εικόνα «διευρύνει», «οργανώνει ή συμπυκνώνει», «παραδειγματοποιεί», «επαναλαμβάνει» το νόημα του γλωσσικού μέρους, «λειτουργεί ως πειστήριο», «υποστηρίζει κάποια δραστηριότητα», ή είναι «ασύνδετη και διακοσμητική» ως προς το νόημα του συνοδευτικού γλωσσικού κειμένου.
Από την ανάλυση του εμπειρικού υλικού προέκυψαν τα ακόλουθα συμπεράσματα:
Παρά το γεγονός ότι υπάρχει πυκνή αλληλεξάρτηση του γλωσσικού μέρους με το απεικονιστικό μέρος του εγχειριδίου, εντούτοις το δεύτερο φαίνεται να παίζει υποδεέστερο ρόλο από το πρώτο σε σχέση με την εκφορά του προς μάθηση περιεχομένου.
Επιπλέον, η σύνδεση της εικονογράφησης με το γλωσσικό μέρος του εγχειριδίου δεν είναι τέτοια που να επιτρέπει στους μαθητές-αναγνώστες να κατανοήσουν τα προτιμητέα, από διδακτική άποψη, «μονοπάτια ανάγνωσης» του πολυτροπικού κειμένου του εγχειριδίου.
Τέλος, φαίνεται ότι το εγχειρίδιο τείνει να μυθοποιεί τον καθημερινό κόσμο με το να τον αναδεικνύει ως το προνομιακό πεδίο παρατήρησης για την παραγωγή επιστημονικής γνώσης. Μυθοποιείται επίσης η επιστημονική γνώση με το να εμφανίζεται στο εγχειρίδιο ότι μπορεί να επεξηγεί πλήρως τον καθημερινό κόσμο.

Πλήρες Κείμενο: PDF

Διδασκαλία Φυσικών Επιστημών - Έρευνα & Πράξη ISSN:1792-3166